Riga – zamek zakonny

Historia

    Wkrótce po założeniu miasta w 1201 roku, wzniesiono kamienny dwór biskupi oraz położony naprzeciwko niego dwór Zakonu Kawalerów Mieczowych. Po parunastu latach biskup ryski oddał swą rezydencję dominikanom, a sam przeniósł się do nowego dworu położonego bliżej katedry. W 1274 roku król niemiecki Rudolf I Habsburg nadał zakonowi krzyżackiemu przywilej gwarantujący mu świecką kontrolę nad miastem. Doprowadziło to do zaognienia konfliktu między arcybiskupem a zakonem, który w 1297 roku nabrał militarnego charakteru. Zbuntowani mieszczanie zdobyli dwór zakonny i wymordowali jego załogę oraz obawiając się odwetu krzyżackiego zawarli sojusz wojskowy z pogańską Litwą. Nie pomogło to wiele, gdyż w 1330  armia krzyżacka obległa i zdobyła Rygę, a pokonani mieszczanie zostali zmuszeni do uznania zwierzchności zakonu i opłacenia budowy nowego krzyżackiego zamku konwentualnego w północno – zachodniej części miasta. W kolejnych latach zamek ten stał się główną siedzibą mistrza krajowego Inflant, natomiast stary dwór zakonny wraz z kaplicą św. Jerzego zmieniono na szpital i kościół św. Ducha.
    Konflikt o władzę nad miastem tlił się dalej, prowadzono m.in. proces przed sądem papieskim w którym arcybiskupi ryscy oskarżali zakon o zagarnięcie miasta. Ostatecznie w 1366 roku mistrz inflancki zrzekł się swych praw nad Rygą, zastrzegając sobie jedynie prawo do posiadania zamku. Sytuacja ta zmieniła się w 1454 roku, kiedy to zakon krzyżacki porozumiał się z arcybiskupem  ryskim Sylwestrem, dzieląc z nim władzę nad miastem. Traktat ten zwany kircholmskim nie zakończył jednak sporu. W 1484 roku mieszczanie ryscy podjęli kolejną próbę odzyskania politycznej niezależności. Zaatakowali i zburzyli tzw. drugi zamek zakonny w Rydze, co wywołało trwającą kilka lat wojnę. W jej wyniku, po bitwie pod Ādaži w 1491 roku, zakon krzyżacki ponownie pokonał zbuntowane miasto i zmusił mieszkańców do wzniesienia na fundamentach zniszczonego zamku, nowej warowni. Wycieńczona wojną Ryga ociągała się z wypełnieniem warunków umowy, tak że nowy, trzeci już zamek powstał dopiero około 1515 roku.
    Przeciętny rozmiar nowego zamku sugeruje, iż już od samego początku nie miała to być główna siedziba najwyższych władz zakonu, a jedynie tradycyjnego konwentu. Mistrz krajowy Inflant, Wolter von Plettenber rezydował w Wenden i prawdopodobnie porzucił myśli o pełnej kontroli nad Rygą. Nowa koncyliacyjna postawa zakonu albo obawa przed obwarowaniami zamku, uchroniły ryski konwent przed atakami mieszczan w trakcie wystąpień z lat 20-tych XVI wieku na fali reformacji. Został on zamknięty dopiero wraz z sekularyzacją całej inflanckie gałęzi zakonu krzyżackiego. W 1562 roku ostatni mistrz krajowy Inflant, Gotthard Kettler złożył na zamku w Rydze hołd lenny przedstawicielowi króla polskiego, a miasto wraz z zamkiem przeszło pod panowanie polsko – litewskie.
    Zamek do 1621 roku był rezydencją namiestnika króla Polski i obsadzony był przez polską załogę wojskową. W 1582 roku na zamku rezydował król Stefan Batory. W 1621 roku Rygę na przeszło sto lat zajęli Szwedzi, a po nich od 1710 roku zamkiem i miastem rządzili Rosjanie, którzy na zamku urządzili biura administracji i sąd guberni inflanckiej. Twierdza została gruntownie przebudowana i powiększona pomiędzy XVII a XIX wiekiem. Kolejny remont przeprowadzono w latach 30-tych XX wieku. W 1938 roku rząd łotewski ogłosił, że zamek będzie odtąd siedzibą parlamentu.

Architektura

    Tak zwany trzeci zamek krzyżacki w Rydze był typową warownią konwentualną, założeniem czteroskrzydłowym na planie kwadratu z danskerem po stronie wschodniej, wysuniętym w kierunku rzeki. Skrzydło północne na pierwszym piętrze mieściło od zachodu komnaty komtura i dormitorium. W skrzydle wschodnim znajdował się kapitularz, południowe skrzydło składało się natomiast z kaplicy we wschodniej części, z zakrystią usytuowaną w południowo – wschodniej wieży narożnej oraz z refektarza. Skrzydło zachodnie mieściło pomieszczenia nie związane z konwentem oraz przejście do danskeru. Dostęp do wszystkich pomieszczeń zapewniał zewnętrzny kamienny krużganek obiegający dziedziniec zamku. W narożach warowni umieszczono wieże, z których dwie były czworoboczne, a dwie były masywnymi, cylindrycznymi budowlami. Zewnętrzną strefę obwarowań tworzył mur obiegający całość budowli i wydzielający niewielkie podzamcze, oraz nawodniona fosa.

Stan obecny

    Przetrwały do czasów współczesnych tzw. trzeci zamek krzyżacki w Rydze zachował swą podstawową, pierwotną bryłę, jednak niestety całkowicie utracił oryginalne cechy stylistyczne. Wyróżniają się dwie cylindryczne wieże narożne, obecnie otynkowane i z przeprutymi nowożytnymi oknami. Widać również mniejsze narożne wieże czworoboczne. Zamek pełni funkcję prezydenckiej siedziby, lecz część jego wnętrz mieszcząca Łotewskie Narodowe Muzeum Historii jest udostępniona dla turystów.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego