Koknese – zamek biskupi Kokenhusen

Historia

    Pierwotnie na miejscu przyszłego zamku znajdował się gród plemienia Letów. Dzięki kronikarzowi Henrykowi Łotyszowi wiemy że jego rządcą był zależny od Połocka Wjaczko, który w 1207 roku zgodził się zostać wasalem biskupa Rygi i oddać część swych posiadłości w zamian za ochronę i przysłanie specjalistów w celu umocnienia obwarowań grodu. Umowa nie przetrwała długo, w wyniku zatargu Wjaczko wymordował przebywających u niego Niemców, spalił umocnienia i uciekł na Ruś. Biskup Albert przejął kontrolę nad zniszczonym grodem i w 1209 roku rozpoczął na jego miejscu budowę kamiennego zamku Kokenhusen. Początkowo prawo do 1/3 warowni miał Zakon Kawalerów Mieczowych, jednak parę lat później zrezygnował z niej na rzecz cesji terytorialnych na innych obszarach. Podstawowa forma zamku był gotowa już w 1225 roku, był to zatem jeden z najstarszych kamiennych obiektów w Inflantach.
    Nieopodal zamku wyrosła osada, która szybko przerodziła się w miasto na prawie ryskim i jeszcze w XIII wieku została obwarowana kamiennymi murami obronnymi (murowane obwarowania miejskie wzmiankowane są w 1277 roku). Oba ośrodki zostały głównym centrum administracyjnym arcybiskupstwa ryskiego nad Dźwiną, a zamek jedną z jego największych warowni. W XIII i XIV wieku jego zarządcami byli przeważnie członkowie potężnego inflanckiego rodu Tiesenhausen, Kokenhusen służył również za rezydencję mieszkalną arcybiskupów.
    Od XV wieku zamek poddano licznym modyfikacjom, dostosowując go do prowadzenia obrony przy użyciu broni palnej. Pomimo tego w 1479 roku warownią zawładnął zakon krzyżacki, który więził w niej aż do śmierci arcybiskupa Sylwestra Stodeweschera. Po odzyskaniu przez władze kościelne zamku w 1486 roku, podobny los spotkał w 1556 roku ostatniego arcybiskupa Rygi, margrabiego brandenburskiego Wilhelma. Tym razem z niewoli wybawił hierarchę król Polski Zygmunt August. W 1577 roku Kokenhusen zajęły wojska Iwana Groźnego, lecz szybko zostały wyparte przez oddziały polsko – litewskie. Za rządów Rzeczypospolitej na zamku ustanowiono starostwo. W czasach wojen polsko – szwedzkich Kokenhusen dwukrotnie zajmowali Szwedzi, w 1601 i 1608 roku, jednak również i wtedy wojska polskie odbijały twierdzę. Ostatecznie zamek odpadł od Polski w 1625 roku i do końca stulecia pozostał pod władzą Szwecji. Cały czas zachowywał duże znaczenie militarne, powiększane przez nowożytne modernizacje obwarowań w systemie bastionowym. W 1700 roku zamek i miasto zajęły wojska sasko – polskie Augusta II, nie widząc jednak możliwości skutecznej obrony przed nadciągającymi Szwedami opuściły warownię, wysadzając wcześniej w powietrze główne jej elementy. Od tego czasu zamek pozostawał w ruinie, a uzależnione od niego miasto zostało opuszczone.

Architektura

    Podstawowy plan zamku ukształtowany już w XIII wieku nadał mu wygląd dwuczłonowego założenia obronnego ulokowanego na wysokim wzgórzu, którego naturalną osłonę od południa stanowiła rzeka Dźwina, a od północy i zachodu wpadająca do niej rzeka Perse. Plan zamku górnego wyjątkowo nie nawiązywał do krzyżackiej architektury konwentualnej, a raczej do modelu zachodnioeuropejskiego. Posiadał dwa skrzydła wydzielające między sobą, rozszerzający się ku wschodowi dziedziniec, którego wschodnia ściana również została zabudowana. Komnaty reprezentacyjne zapewne mieściły się na pierwszym piętrze, w skrzydle północnym był prawdopodobnie refektarz oraz bliżej zachodniej wieży, kaplica. Parter w skrzydle północnym zajmował browar, piekarnia oraz kuchnia, w skrzydle południowym zaś znajdował się napędzany przez konie młyn. Nieco mniejszy budynek wschodni mieścił zapewne pokoje straży i pomieszczenia gospodarcze.
    Zachodnią stronę zamku górnego zamykały dwie wieże cylindryczne i jedna czworoboczna umieszczona pomiędzy nimi. Kolejne czworoboczne wieże wzniesiono w narożu północno – wschodnim i południowo – wschodnim. Ponadto po dwie wieże narożne posiadało przedzamcze i miasto, sprzężone fortyfikacjami miejskimi z zamkiem, który chronił  je i jednocześnie nad nim dominował.

Stan obecny

    Współcześnie zamek zachował się w postaci trwałej ruiny, niestety bez zniszczonych głównych elementów jakimi były jego zachodnie wieże. Także współczesne otoczenie, choć malownicze jest jednak całkowicie ahistoryczne. Z powodu budowy przez komunistyczne władze tamy na Dźwinie, poziom wód znacznie się podniósł w efekcie czego wzgórze zanikło, a zamek prawie wyrasta z wody.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego