Tartu (Dorpat) – kościół św Jana

Historia

   Pierwotny, zapewne jeszcze drewniany kościół, został zbudowany w pierwszej poł. XIII wieku, wkrótce po zdobyciu i chrystianizacji Dorpatu przez zakon kawalerów mieczowych. Najstarsze fragmenty obecnego kościoła pochodzą z XIV wieku. W 1323 został on po raz pierwszy wymieniony w dokumentach pisanych. W drugiej połowie XIV zbudowano wieżę przy fasadzie zachodniej.
   Rewoltę ikonoklastów w czasie reformacji w latach 1524–1526, kościół przetrwał bez większych strat. Zniszczenia przyniosła dopiero wojna inflancka między państwem polsko-litewskim a Szwecją, Danią i Carstwem Ruskim. Po zakończeniu konfliktu kościół został odbudowany, lecz ponownie mocno ucierpiał podczas wojny północnej. W 1704 należące wówczas do Szwecji Tartu zajęły oddziały rosyjskie, systematycznie niszczące miasto. Zniszczona została górna część wieży kościelnej, nawa środkowa oraz prezbiterium. Spłonął także ołtarz i drogocenna ambona. Dopiero w 1737 rozpoczęła się restauracja kościoła, przy okazji której dobudowano od strony południowej  barokową kaplicę monachijską. W latach 1820–1830 przebudowano gruntownie wnętrze kościoła w stylu klasycystycznym. W 1944 kościół został zniszczony na skutek pożaru wywołanego gwałtownymi walkami o Tartu pomiędzy Armią Czerwoną a Wehrmachtem. Kościół długo pozostawał w ruinie, co doprowadziło w  1952 do zawalenia północnej ściany nawy głównej. Odbudowę rozpoczęto dopiero w 1989, a zakończono w 2005 roku.

Architektura

    Kościół św. Jana jest budowlą trójnawową w formie bazyliki, do której przylega od zachodu wieża, a od wschodu wydłużone prezbiterium zamknięte wielobocznie. Po północnej stronie prezbiterium znajduje się zakrystia. Przy południowej części korpusu znajduje się kaplica tzw. lubecka o metryce średniowiecznej. Wieżę wzniesiono na planie kwadratu, stanowi ona przedłużenie nawy głównej i wznosi się na wysokość 63 metrów. Zewnętrzne mury kościoła zdobią fryzy i blendy. Zachodni portal zwieńczony został schodkową wimpergą z piętnastoma figurami w niszach.
    Przedmiotem dumy kościoła są unikatowe, oddzielnie modelowane figury z terakoty z XIV wieku. Pierwotnie było ich około dwa tysiące. Wiele z nich zostało niestety zniszczonych podczas przebudowy kościoła, na skutek pożarów i wojen, lecz do dziś przetrwała ponad połowa z nich. Przedstawiają one postaci świętych, lecz są także wizerunki fantastycznych zwierząt i groteskowych diabłów. Każda figura była ręcznie wycinana w mokrej glinie, tak że każdy z wizerunków różni się od pozostałych. Niewykluczone, że wzór dla tych rzeźb stanowiły twarze kobiet i mężczyzn mieszkających w mieście w XIV wieku. Początkowo ich liczba przewyższała sumę wszystkich pozostałych rzeźb terakotowych, powstałych w średniowieczu w zachodniej Europie. Oryginały znajdują się obecnie w pobliskim muzeum, w kościele są natomiast ich wierne kopie.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego